Srbija u parlamentu

Rezultati pregleda teritorijalne zastupljenosti stanovništva Srbije u parlamentu 1990-2011

Korišćenje podataka iz pregleda:

  • Korišćenje podataka iz ovog pregleda je potpuno besplatno uz obavezno navođenje izvora
  • Analizu je sprovela Nacionalna Koalicija za Decentralizaciju u okviru projekta i koalicije “Otvoreni parlament” koje finansira USAID preko Instituta za održive zajednice, Britanska ambasada u Srbiji i Nacionalna zadužbina za demokratiju
  • Stavovi izneti u ovom pregledu izražavaju stavove autora i ni na koji način ne odražavaju stavove američke Vlade, USAIDa, Britanske ambasade u Srbiji i Nacionalne zadužbine za demokratiju ili Instituta za održive zajednice
  • Analiza je izvedena na osnovu podataka dobijenih od Skupštine Srbije na osnovu zahteva Nacionalne Koalicije za Decentralizaciju i zajedničke inicijative Otvoreni parlament

Tema ovog pregleda je teritorijalna zastupljenost stanovništva opština, gradova, okruga i statističkih regiona u Skupštini Srbije.  Kriterijum na osnovu kojeg je pregled urađen je mesto prebivališta poslanika/ice u vreme obavljanja mandata .

U okviru ovog pregleda obrađeni su sazivi:

–       1991                                      – 2001

–       1993                                      – 2004

–       1994                                      – 2007

–       1997                                      – 2008

Opšti pregled

Srbija ima 5 statističkih regiona (Vojvodina, Beograd, Južna i Istočna Srbija, Šumadija i Zapadna Srbija, Kosovo i Metohija*), 29 upravnih okruga i 175 opština i gradova .

Višestranački sistem uveden je u Srbiji počev od skupštinskog saziva 1991. godine .
Od tada:

  • 8 saziva Skupštine (1991, 1993, 1994, 1997, 2001, 2004, 2007 i 2008)
  • 2.292 poslanička mandata (286.5 po sazivu)
  • 1.510 poslanika i poslanica

Zastupljenost statističkih regiona

Statistički regioni – zastupljenost u sazivima
1991 – 2008

Od 5 statističkih regiona, Beograd je ubedljivo najzastupljeniji sa 28.4% poslanika sa prebivalištem u Beogradu. Najmanje zastupljen region je Kosovo i Metohija sa svega 6.81% .

Zastupljenost regiona u odnosu na broj stanovnika

U periodu 1990-2011, procenat stanovnika sa prebivalištem u Beogradu je bio između 20.49% i 23%. U istom periodu, procenat broja poslaničkih mandata iz Beograda po sazivima je bio između 21.5% (saziv iz 1991. godine) i 33.3% (saziv iz 2008. godine).
Svi ostali regioni su, prema kriterijumu broja stanovnika po jednom mandatu, nedovoljno zastupljeni u parlamentu.

Beograd

Region Južne i Istočne Srbije

Vojvodina

Šumadija i Zapadna Srbija

Kosovo i Metohija*

Broj stanovnika po mandatu iz regiona

Beograd je i po broju mandata u odnosu na broj stanovnika najzastupljeniji region u parlamentu Srbije. Na 20.355 stanovnika Beograda u proseku po sazivima dolazi jedan poslanički mandat iz Beograda.

Za ostala 3 regiona u Srbiji za koje postoje podaci o broju stanovnika, taj broj je između 31.500 i 33.000 stanovnika po regionu.

Zastupljenost upravnih okruga

Broj poslanika po okruzima

Beograd je istovremeno i statistički region i uprevni okrug Srbije. Upoređujući sa drugim upravnim okruzima, Beograd je nazastupljeniji sa 388 poslanika u periodu 1990-2011.

Južnobački okrug, pre svega zahvaljujući Novom Sadu, je drugi sa 120 poslanika. Svi ostali okruzi imaju između 7 i 60 poslanika.

Okruzi sa najvećim brojem poslanika

Okruzi sa najmanjim brojem poslanika

 

Nedovoljna zastupljenost stanovništva većine okruga u parlamentu

Prosečan broj mandata po glavi stanovnika eleminiše faktor veličine okruga, gde je Beograd svakako ubedljivo najveći. I sa ovim kriterijumom, Beograd je najzastupljeniji – 20.355 stanovnika Beograda dolazi na jedan poslanički mandat iz Beograda.

Najmanje zastupljenih 5 okruga u Srbiji imaju više od 40.000 stanovnika po jednom poslaničkom mandatu iz tog regiona! Prosek za Srbiju bez Kosova i Metohije pokazuje da na jedan mandat prosečno dolazi 27.944 stanovnika. Ispod tog proseka je 26 od 29 okruga!

Samo Beograd (20,355), Južnobački okrug (25.941) i Toplički okrug (27.412) su bolje zastupljeni. Najveći broj okruga ima 30-40.000 stanovnika po jednom mandatu po sazivu – 16 od 29 (ne računajući Kosovo i Metohiju).

Zastupljenost okruga po jednom sazivu

(prosečan broj stanovnika po mandatu  1990-2012)

Najzastupljeniji okruzi

Najmanje zastupljeni okruzi u Srbiji u poređenju sa Beogradom

Gradovi i opštine

Broj poslanika iz Beograda po sazivima

Trend pokazuje da zastupljenost Beograda u republičkom parlamentu ima tendenciju rasta počev od saziva 2001. godine. Najveću zastupljenost Beograd je imao u sazivu 2008-2012, gde je tačno trećina poslanika imala prebivalište u Beogradu.

Procenat poslanika iz Beograda po sazivima

 

Ostali najzastupljeniji gradovi

Dodatan efekat “centralizacije” parlamenta jeste činjenica da je najveći broj mandata upravo iz najvećih gradova Srbije. Imajući u vidu izborni sistem po kojem su partije bez ograničenja birale kandidate sa svojih lista, može se reći da od 2000. godine zastupljenost ovih gradova ujedno govori i o značaju koji se ovim gradovima pridaje u političkim strankama.

Novi Sad – broj mandata po sazivima

Niš – broj mandata po sazivima

Kragujevac – broj mandata po sazivima

Priština – broj mandata po sazivima

Zrenjanin – broj mandata po sazivima

Uporedni prikaz mandata iz najzastupljenijih gradova u Srbiji po sazivima

Gradovi i opštine bez ijednog poslanika po sazivima

U čak 4 od 8 zasedanja više od polovine gradova i opština nije imalo svoje poslanike!

Saziv iz 2001. godine drži rekord – čak 104 od ukupno 175 gradova i opština nije imalo poslanike.

Procenat gradova i opština bez poslanika po skupštinskim sazivima

Najmanje zastupljeni gradovi i opštine

97 opština i gradova (55.4% gradova i opština) imali su     0-5 poslaničkih mandata u periodu 1991-2011.

13 opština i gradova nikada nisu imali poslanike:

Gadžin Han, Kačanik, Crna Trava, Opolje, Sremski Karlovci, Srbica, Plandište, Novo Brdo, Mionica, Batočina, Knić, Ćićevac, Štimlje.

Broj gradova i opština sa 0-5 mandata

Gradovi i opštine prema broju poslanika

117 gradova i opština od ukupno 175 imalo je manje od 5 poslanika tokom perioda 1990-2011. Samo 28 opština i gradova imali su više od 10 poslanika tokom 21 godine funkcionisanja višepartijskog sistema u Srbiji.

Broj gradova i opština u Srbiji prema broju poslanika u republičkom parlamentu u periodu 1990. – 2011.

Odnos političke zastupljenosti gradova i opština i demografskih kretanja

Pregled pokazuje jasnu korelaciju između stepena zastupljenosti u parlamentu i migracionih procesa. Najmanje zastupljeni gradovi i opštine su upravo one sredine koje su izgubile najveći broj stanovnika u prethodnih 20 godina. Dobro zastupljene sredine imaju daleko povoljniju demografsku sliku

Od 117 opština i gradova sa 0-5 poslanika u zadnjih 20 godina, 91 se nalazi van teritorije Kosova. Na toj teritoriji živelo je:

  • 1991. godine skoro 2 miliona ljudi (1.940.520),
  • 2002. godine 1.827.178 ,
  • 2011. svega 1.567.413

Uporedni prikaz demografskih kretanja i političke zastupljenosti gradova i opština

Promena prebivališta

Za 7 poslanika/ica je nepoznato prebivalište,1 poslanik imao prebivalište van teritorije Republike Srbije (Budva), 26 poslanika promenilo mesto prebivališta tokom mandata ili između mandata, troje poslanika i više od 2 puta. Najviše poslanika/ica se preselilo u Beograd – ukupno 10 .